جزییات برنامه سفر پوتین به پکن؛ نمایش ائتلافی راهبردی در سایه فشار‌های آمریکا

به گزارش راهبرد معاصر، ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه طبق اعلام کرملین ۲۹ و ۳۰ ادریبهشت (۱۹ تا ۲۰ ماه مه) به دعوت «شی جین‌پینگ» رئیس‌جمهور چین به پکن سفر می‌کند. کرملین؛ بررسی روابط دوجانبه و روش‌های تعمیق شراکت جامع و همکاری میان روسیه و چین را به‌عنوان محور‌های رایزنی پوتین و همتای چینی خود مطرح کرده، اما با توجه به این‌که دقیقا به فاصله کوتاهی از سفر دونالد ترامپ به پکن این سفر انجام می‌شود، اهمیت این سفر دو چندان خواهد بود.

گفته می‌شود پوتین در جریان این سفر با «لی کیانگ» نخست‌وزیر چین نیز دیدار خواهد داشت و چشم‌انداز همکاری‌های اقتصادی و تجاری دو طرف مورد بحث و گفت‌و‌گو قرار می‌گیرد.

طبق اعلام رسانه‌ها، پوتین و شی جین‌پینگ تاکنون، بیش از ۴۰ بار با یکدیگر ملاقات کرده‌اند که بسیار بیشتر از دیدار‌های «شی» با رهبران غربی است.

نقطه پایانی برنامه کاری دو رئیس‌جمهور گفت‌وگوی خصوصی یا همان صرف چای خواهد بود که به یک سنت میان پوتین و شی تبدیل شده است. قرار است در این دیدار چهار عضو از هیات همراه طرفین هم حضور داشته باشند.

در این سفر پنج معاون نخست‌وزیر، هشت وزیر، رئیس بانک مرکزی و چند بانک خصوصی، مدیران مناطق و چند شرکت دولتی شامل «روس‌نفت»، «گازپروم»، «نواتک»، «روسال» و ... پوتین را همراهی خواهند کرد. با توجه به فهرست اعضای هیات روسی، به نظر توجه ویژه‌ای به بخش انرژی شده است؛ طرفین درباره تأمین گاز و افزایش آن، به ویژه از پروژه «آرکتیک اس‌پی‌جی-۲» و همچنین مسائل مربوط به خط لوله «قدرت سیبری-۲» گفت‌و‌گو خواهند کرد.

حضور معاون اول نخست‌وزیر، دنیس مانتوروف، به این معناست که مذاکراتی برای تعمیق همکاری‌های صنعتی انجام خواهد شد. در هیات همراه، رئیس «روس‌آگرو»، آندری گوریف نیز حضور دارد که ممکن است افزایش صادرات کود‌های شیمیایی مورد بحث قرار گیرد. موضوع کود شیمیایی یکی از موضوعات مهم بعد از مساله انرژی در دنیاست که در پی تحولات خلیج فارس و جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران عملا مواد اولیه ساخت کود از این منطقه ترانزیت نمی‌شود و با توجه به اینکه چینی‌ها حجم زیادی از این کالا را از طریق تنگه هرمز وارد می‌کردند امروز به یکی از چالش‌هایشان تبدیل شده است که به نظر می‌آید طرف روسی برای این مساله راهکار‌هایی را به طرف چینی پیشنهاد خواهد داد.

برخلاف سفر دونالد ترامپ به چین که به رسم سفر‌های دوجانبه هیچ بیانیه مشترکی در پایان منتشر نشد، پیش بینی می‌شود دو طرف ضمن گفت‌و‌گو درباره مسائل سیاسی و بین‌المللی درباره مسائل کلیدی جهانی از جمله درگیری‌های منطقه‌ای و همچنین بررسی نتایج سفر دونالد ترامپ صحبت کنند و نیز بیانیه مشترکی امضا شود که در آن دو طرف چشم‌انداز همکاری‌ها را مشخص می‌کنند.

یوری اوشاکوف دستیار رئیس‌جمهور روسیه درباره جزئیات سفر پوتین به چین، اظهار کرد که در جریان این سفر طیف وسیعی از موضوعات مربوط به روابط دوجانبه مورد بحث و بررسی قرار خواهند گرفت. همچنین حدود ۴۰ سند میان دو کشور به امضاء خواهد رسید؛ این اسناد مربوط به تعمیق روابط دو کشور در حوزه‌های صنعت، حمل و نقل و انرژی هسته‌ای است.

ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه پیش از سفر به چین در سخنانی با تاکید بر این‌که روابط دو کشور به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده، تاکید کرد که مسکو و پکن آمادگی دارند تا طیف گسترده‌ای از مسائل، از جمله حمایت از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی از یکدیگر پشتیبانی کنند.

وی با بیان این‌که «دوستی میان روسیه و چین علیه هیچ کشوری نیست، بلکه هدف ما از این همکاری‌ها دستیابی به صلح پایدار است» گفت: روابط راهبردی روسیه و چین نقش ثبات‌بخشی در عرصه جهانی ایفا می‌کند و دو کشور به تلاش برای تعمیق مشارکت و روابط میان دو کشور بر مبنای حسن همجواری ادامه خواهند داد.

تجارت دوجانبه چین و روسیه از سال ۲۰۲۲ به بالاترین سطح خود رسیده است، به طوری که چین بیش از یک چهارم صادرات روسیه را خریداری می‌کند. در واقع می‌توان گفت خرید‌های کلان نفت خام روسیه توسط چین، صد‌ها میلیارد دلار درآمد برای مسکو با توجه به جنگ با اوکراین به همراه داشته است.

مناقشه اوکراین؛ دوری و دوستی

کارشناسان معتقدند، در قبال مساله اوکراین، چینی‌ها با توجه به این‌که به دنبال ایفای یک نقش جهانی هستند تلاش دارند تا از ورود به منازعاتی به ویژه موضوع روسیه و اوکراین که یک طرف آن غرب است، اجتناب کنند. چین متوجه این مساله است که اگر بخواهد مانند آمریکا وارد مسائل نظامی شود، رشد اقتصادی این کشور با مشکل مواجه خواهد شد. در عین حال حدود چهار سال از جنگ روسیه و اوکراین می‌گذرد و تحوالات سیاسی و بین‌المللی پیرامون این موضوع در تقابل میان روسیه و اروپا و روسیه و آمریکا تغییر کرده است.

در جریان سفری که شی جین‌پینگ به مسکو داشت، طرح ۱۲ ماده‌ای را برای پایان دادن به جنگ ارائه کرد، گرچه روس‌ها از آن استقبال کردند، اما به دلایل گوناگون نتوانست نظر مثبت اوکراین و اروپایی‌ها و همچنین آمریکایی‌ها را به دست آورد، بماند که آمریکا نیز ادعا‌هایی مبنی بر کمک نظامی محرمانه چین به روسیه مطرح کرده بود که به نظر با هدف دور نگه داشتن چین از ورود به این مناقشه بوده است.

پیش به سوی همکاری امنیتی و نظامی گسترده

براساس این گزارش، مسکو و پکن ضمن افزایش مراودات اقتصادی، همکاری‌های گسترده‌ای در زمینه نظامی با یکدیگر دارند؛ همان مساله‌ای که واشنگتن نسبت به آن همواره حساسیت داشته و واکنش نشان می‌دهد. روسیه و چین در دسامبر سال گذشته بیستمین دور از گفت‌و‌گو‌های امنیتی را برگزار کردند؛ وانگ یی وزیر خارجه چین به دعوت شویگو در سفر به روسیه این نشست را برگزار کرد.

پیش از این سرگئی شویگو دبیر شورای امنیت ملی روسیه اعلام کرده بود که سطح همکاری میان مسکو و پکن به سطحی بی‌سابقه رسیده و دو طرف قصد دارند گفت‌و‌گو‌های امنیتی دو جانبه را بیش از پیش تقویت کنند.

سی سال روابط چین و روسیه و تزریق ثبات و انرژی مثبت به جهان

گوئو جیاکون سخنگوی وزارت امور خارجه چین درباره سفر پوتین به پکن، با بیان این‌که سفر رئیس‌جمهور روسیه برای بیست و پنجمین بار انجام می‌شود، گفت: در طول این سفر رهبران دو کشور در مورد روابط دو جانبه، همکاری در زمینه‌های مختلف و مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای مورد توجه مشترک با یکدیگر تبادل نظر خواهند کرد.

این دیپلمات چینی گفت که در سال‌های اخیر تحت رهبری راهبردی رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ و رئیس‌جمهور پوتین، روابط مشارکت جامع راهبردی چین و روسیه در عصر جدید به طور سالم، پایدار و عمیق توسعه یافته و گسترش مداوم همکاری دو کشور در زمینه‌های مختلف، منابع ملموس برای دو کشور و دو ملت به ارمغان آورده است.

او با بیان اینکه این روابط نقشی مهم در حفظ ثبات راهبردی جهان و حفظ عدالت و انصاف در سطح بین‌المللی ایفا کرده است تصریح کرد: امسال سی‌امین سالگرد برقراری روابط مشارکت راهبردی چین روسیه، بیست و پنجمین سالگرد امضای پیمان همکاری حسن همجواری و دوستی دو کشور و همچنین آغاز «سال آموزش چین و روسیه» است. دو طرف از این فرصت استفاده خواهند کرد تا به پیشبرد روند توسعه روابط چین و روسیه به سطوح عمیق‌تر و بالاتر ادامه دهند و ثبات و انرژی مثبت بیش‌تر به جهان تزریق کنند.

با توجه به شرایط موجود در نظام بین‌الملل و یکه‌تازی‌های ایالات متحده که پس از روی کار آمدن ترامپ بیش از گذشته خود را نشان می‌دهد، اکنون دو رقیب اصلی آمریکا، یعنی چین و روسیه اندک زمانی بعد از سفر ترامپ به پکن با یکدیگر دیدار خواهند داشت؛ سفری که گفته می‌شود به درخواست طرف روسی و با هماهنگی طرف چینی برای یک هفته بعد از سفر رئیس جمهور آمریکا از ابتدا برنامه‌ریزی شده است.

هر چند برخلاف جو بایدن و دولت دموکراتش، فشار به روسیه از سوی ترامپ حداقل در بیانیه‌ها و مواضع سیاسی کمتر خود را نشان می‌دهد، اما روشن است که سایه تهدید روسیه بر منافع آمریکا در سراسر دنیا هم‌چنان سنگینی می‌کند.

مشکلات جنگ اوکراین از یک سو، تقابل سیاسی و امنیتی و اقتصادی با چین از سوی دیگر به خودی خود چهار سال سخت سیاسی و بین‌المللی را ایجاد کرد و این موضوعات هم‌چنان لاینحل به قوت خود باقی مانده‌اند. از طرفی جنگ در منطقه خلیج فارس که این بار نه فقط بین ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی که کل منطقه را به لحاظ سیاسی و اقتصادی درگیر خود کرده است، به لیست موضوعات بین‌المللی اضافه شده است.

چین در سال‌های اخیر به لحاظ سیاسی و منطقه‌ای تعاملات گسترده‌تری را شکل داد و تفاهم‌نامه‌ها و توافقات کلانی را با کشور‌های منطقه امضا کرد، اما با شروع درگیری‌ها میان ایران و آمریکا در خرداد ۱۴۰۴ و سپس در اسفندماه همان سال، عملا آرزو‌های خود را روی آب می‌بیند. در عین حال اکنون چین با دو مقوله رو به روست؛ تامین ضروریات و اولیات خود و از سوی دیگر تامین و فراهم کردن شرایط برای پیشبرد برنامه‌های میان مدت و بلندمدت خود به لحاظ اقتصادی و تجاری در نقاط مختلف دنیا. با توجه به قفل شدن گلوگاه آبی و خاکی خاورمیانه در پی جنگ اخیر، روسیه تنها تامین‌کننده قابل اعتماد برای چین در حوزه‌های تجاری، اقتصادی، منابع معدنی خاص، انرژی و ... است. افزایش ۳۵ درصدی عرضه نفت روسیه به چین در سه ماهه نخست سال جاری میلادی، این مساله را تایید می‌کند.

با توجه به سیستم پایدار تجارتی که میان روسیه و چین ایجاد شده، این دو کشور در برابر تاثیر‌های ناشی از روند‌های منفی در بازار‌های جهانی مصون خواهند بود. در حال حاضر تقریبا تمام معاملات، صادرات و واردات در تجارت میان مسکو و پکن با روبل و یوآن انجام می‌شود؛ اقدامی که چین در پی تشدید تحریم‌های آمریکا و وضع تعرفه‌های سنگین بر کالا‌های چینی از یکی دو سال گذشته به اجرا درآورد.

ائتلاف راهبردی چین و روسیه

هر چند دو کشور بزرگ چین و روسیه در تعاملات بین‌المللی و اقتصادی خود با وجود تحریم‌های بی‌سابقه آمریکا و اروپا علیه آنها تاب‌آوری قابل توجهی دارند، اما بدون شک ادامه روند تحریم‌ها و افزایش تعرفه‌ها و از سویی محاصره دریای عمان از سوی آمریکا برای بلندمدت می‌تواند به شدت سیاست و توسعه اقتصادی این کشور‌ها را با مشکل مواجه کند.

دشمنی علنی اروپا و آمریکا در چهار سال اخیر با این قدرت بزرگ، آنها را بیش از پیش به یکدیگر نزدیک ساخته است به شکلی که در تحولات مختلف بین‌المللی عملا به «واکنش فعالانه و مستقیم» روی آورده‌اند به ویژه اینکه آمریکا در رویکردی غیرمسوولانه در دولت ترامپ به سمت تخریب یک جانبه نهاد‌ها و قوانین بین‌المللی و اجرای قانون جنگل حرکت کرده است. از این رو مسکو و پکن امروز بیش از پیش به سمت ائتلاف‌های راهبردی در سطح منطقه و جهان پیش می‌روند./ ایسنا